Bán xăng... ôm!

Vài lời... phi ngựa :

Ở Việt Nam, "ôm" là một động tác... khá phổ biến. Người ta có thể ôm trong nhiều hoàn cảnh, công khai có mà kín đáo cũng có: xe ôm, bia ôm, cà-phê ôm, ngủ trưa ôm, tắm biển ôm, nhưng "bán xăng... ôm" là hình thức kinh doanh sáng tạo mà tui mới nghe lần đầu. Quả nhiên, đúng như câu nói truyền miệng "Ôm nhiều thì yếu, yêu nhiều thì ốm..."

Mời các anh chị thưởng thức chiêu "ôm của chị bán xăng này".

 

 

Bán xăng... ôm!

Đứt gánh giữa đường ở tuổi 27, chị không đi bước nữa. Chị nói ở vậy cho đàn ông thèm chơi.

 

Cùng một "kịch bản"

 

Thực tình chị chẳng hay đầu mày cuối mắt với ai, hằng ngày chỉ chăm chú  vào việc bán xăng lẻ kiếm tiền nuôi con. Nhưng "ong" vờn quá nhiều khiến chị ngày càng làm duyên làm dáng và nhận ra rằng mình đẹp. Không phải là nhà "ong học" chị vẫn biết tỏng con nào tơ, con nào già, con nào la cà cho vui, con nào bay tới bay lui để đặt mục tiêu... oanh tạc.

 

Một anh chàng gốc rễ ở đây, vậy mà vẫn "đi lạc" vào nhà chị, vờ hỏi thăm đường. Rồi anh bảo chị đổ xăng. Cổ áo trễ tràng, chị cúi xuống… Ôi chao! Anh thấy lâng lâng như vừa uống rượu. Rồi anh bông lơn, hỏi mồ chồng cỏ héo chưa em? Cặp mắt gợi tình, chị nói em quạt mỏi tay rồi mà chưa héo. Anh nói hay là em nhổ cho nhanh?

 

Anh móc ví tính tiền. Chị đứng sát sạt bên anh. Hương thiếu phụ át cả mùi xăng làm anh mê mẩn. Chị chủ động rút tờ hai trăm ngàn trong ví anh, nói vô nhà em thối lại nhé. Anh sướng rơn, nghĩ bụng chắc con cá "đói" đang cắn câu. Chị đứng lấp lửng ở cửa buồng, bất ngờ tát yêu anh, nói anh đẹp "chai" lắm. Mặt mày đờ đẫn, anh ôm choàng chị. Anh vừa định đi xa hơn thì chị khẽ đẩy anh ra, nói để khi khác, con bé em đi học sắp về. Tiền thối đây anh. Anh nói thôi, bo cho em.

Từ đó anh thường than với bà xã, rằng xăng đã lên lại còn bị đổ thiếu, tiền xăng coi vậy mà bộn em ơi. Sau lời than, anh có vài trăm từ sự cảm thông của vợ.

Một lần đi nhậu thịt dê, bàn anh và bàn kế bên không hẹn mà cùng nói về chị bán xăng. Anh chưng hửng, thì ra con nhỏ này đâu phải "ban phát" cho riêng mình. Anh ngồi im lặng, sượng sùng. Một ông nói chúng mình đã "chung một điểm rơi" sao không ghép bàn ngồi với nhau hè? Sau màn cụng ly thề "đừng cho vợ biết", các ông tranh nhau kể "tình tôi với nàng đẹp nhất trần gian". Ông thì kể nàng tình tự với tao thế này, ông thì kể nàng âu yếm tao thế kia. Có ông còn bạo miệng kể, gần đến lúc "cao điểm" thì con bé nàng về. Xui thế!

 

Cuối cùng ai cũng ngã ngửa vì em này gặp ai cũng diễn cùng một vở: từ khâu gợi tình cho đến khâu "gợi" tiền. Một ông nhăn nhó, nói nó đổ loại xăng gì mà xe tui cứ nổ lụp bụp, đi cà giựt cà tưng. Cả bọn mặt nghệch ra, ai cũng "ngậm ngùi" nói xe tui khác gì xe ông. Lão chủ quán đi ngang cười ha hả: "Đổ xăng ba lăng nhăng thì phải thế thôi".

 

"Phiên tòa" cấp thôn

 

Dạo này người làng hay xì xào về vụ "xăng ôm" với một lô tên tuổi quý anh "khả kính". Mấy bà vợ "có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan" nhảy dựng lên, rật rật tìm nhau bàn tính và quyết định hai điều: Một là chồng ai nấy… dạy. Hai là gửi đơn cho thôn đề nghị kiểm điểm con mẹ bán xăng vì hành vi "treo mỡ trước miệng mèo", làm ảnh hưởng đến nếp sống văn hóa địa phương.

 

Điều thứ nhất có tác dụng vì đàn ông ham vui khều khều chút phở nhưng muôn thuở vẫn là cơm. Còn "phiên tòa" cấp thôn thì trớt quớt.

 

Thôn hỏi vì sao cô bán xăng ôm? Chị thưa, khi em đổ xăng, mấy ảnh lợi dụng ôm em. Thôn lại hỏi tại sao cô không xô ra? Chị đáp, xô ra thì xăng đổ. Lỗ em ai chịu? Thôn hỏi tiếp: Vậy sao cô lấy tiền bo? Chị lại thưa, đó là tiền lẻ mấy ảnh cho em vì cám cảnh mẹ giá con côi. Lại hỏi, cô có biết là cô đang treo mỡ trước miệng mèo không? Chị nổi tức, nói lạ hè, tui có mỡ tui treo, ai có mèo nấy giữ chớ!

 

Thôn cho chị về. Ra đến thềm, chị quay lại, mắt long lanh, nói: "Bữa nào mấy anh ghé em đổ xăng cho vui, héng!

 

Nguyễn Hồng Duyên

Trung Quốc có sức mạnh mềm chưa?

Trung Quốc có sức mạnh mềm chưa?

Ngô Nhân Dụng

Cuối năm 2011 tôi được giới thiệu với một người Mỹ cùng tuổi, nghe nói anh rất thích văn hóa Á Ðông, đọc và viết chữ Hán, nói tiếng Quan Thoại trôi chảy từ hồi còn trẻ.

Dick đã hẹn gặp mấy người bạn nên lái xe chở tôi đi cùng. Thế là tình cờ tôi gặp cả một nhóm người Mỹ và người Trung Hoa từ lục địa qua. Họ đều tham dự trong một tổ chức ở Ðại Học Wisconsin, Platteville, mang tên "Confucius Institute".

Đang giúp nước Mỹ

Tôi biết Bắc Kinh đã mở ra 300 cái "Confucius Institute" nho nhỏ khắp thế giới, riêng nước Mỹ có 75 cái, người Trung Quốc gọi là Khổng Tử Học Viện. Nhưng tôi không ngờ tại thành phố Platteville bé nhỏ này, với 11 ngàn dân mà trong đó ba phần tư là sinh viên, cũng có một Confucius Institute, do một bà giáo sư người Mỹ làm chủ tịch, và mấy thầy cô giáo từ Vũ Hán, Bắc Kinh, Quảng Châu qua tận tiểu bang Wisconsin dậy tiếng Trung cho sinh viên Mỹ.

Quả nhiên, Dick nói tiếng Trung rất giỏi, anh còn đứng lên hát chung với một cô giáo Trung Quốc, đối đáp từng câu, trông như thật.

Một thầy giáo trẻ tuổi đang dậy tiếng phổ thông ở Confucius Institute Ðại Học Platteville ngồi kế bên tôi. Anh ta họ Hạ, nhưng yêu cầu gọi tên Jack, cho hòa đồng với các người bạn Mỹ mới.

Sau mấy câu chuyện xã giao, tôi hỏi Jack: "Nếu anh dậy thêm được một người Mỹ nói tiếng Trung Quốc thông thạo, chắc anh coi đó là một thắng lợi cho nước anh, phải không?" Jack vui vẻ gật đầu.

Tôi nói tiếp: "Người Mỹ họ cũng nghĩ như vậy đấy. Nếu có thêm một người Mỹ nói thông thạo tiếng Trung Quốc, nước Mỹ họ cũng có lợi!"

Tôi nêu thí dụ: "Coi anh Dick đây này, nửa thế kỷ trước Dick bị động viên; đi lính không quân đóng ở Okinawa, Nhật Bản. Chính phủ Mỹ lúc đó cấp học bổng, thuê người vào trại lính dậy ngoại ngữ, anh ấy chọn học tiếng Trung, chỉ vì tò mò. Khi học xong còn được gửi sang Ðài Loan thực tập nữa."

Jack nghe, tỏ ý thú vị, tôi giải thích thêm: "Khi trả tiền cho những anh lính như Dick học tiếng Trung, tiếng Nhật, Hàn, chính phủ Mỹ đã đầu tư vào cuộc đời của họ.

Ða số dân Mỹ lười, ít ai thích học tiếng ngoại quốc, khi cần kiếm không ra. Thêm một người Mỹ biết một tiếng ngoại quốc, cũng giống như học được một nghề, một kỹ thuật mới vậy; chính phủ Mỹ cho là nước họ trước sau cũng có lợi. Cũng giống như khi họ đầu tư vào giáo dục; cứ một người dân giỏi thêm về một món nào đó, cả quốc gia sẽ có lợi. Thành ra anh Jack, anh đang giúp nước Mỹ đấy nhé."

Tôi chắc đến giờ này Jack vẫn chưa hiểu hết vấn đề này. Các giáo viên như anh được tập huấn rằng họ sẽ đi dậy tiếng Trung cho người ngoại quốc, tức là truyền bá văn minh Trung Hoa. Anh đóng vai một chiến sĩ văn hóa, cũng giống như các phái bộ truyền giáo Tây phương hồi thế kỷ 16 đưa người sang Tàu vậy.

Được ăn cả, ngã về không?

Thật là khó hiểu, nếu những giáo sư được Bắc Kinh trả lương lại đang "phục vụ" cho cả nước Mỹ. Ðây là một vấn đề lập trường và quan điểm chứ không nhỏ! Người dân các nước cộng sản vẫn có thói quen suy nghĩ theo lối chơi "zero-sum game" tức là ở đời này "thằng này ăn, thằng kia phải thua". Họ không hiểu được trên đời lại có cuộc chơi mà mình thắng lợi thằng kia nó cũng được lợi.

Người Trung Quốc vẫn chưa quen với lối suy nghĩ này. Chỉ cần nghe ông Hồ Cẩm Ðào nói cũng đủ biết là Jack chưa thể nào quen. Trong tuần lễ đầu năm 2012, tạp chí Cầu Thực, một cơ quan lý thuyết của đảng Cộng Sản Trung Quốc đã đăng một số lời phát biểu của ông Hồ.

Trong một bài huấn thị trước các cán bộ cao cấp của đảng, ông Hồ đã cảnh cáo: "Các thế lực thù địch quốc tế đang gia tăng âm mưu chiến lược" với mục đích tấn công, xâm nhập trường kỳ vào "các lãnh vực chủ thuyết cùng văn hóa" của Trung Quốc."

Tại sao ông Hồ phải nói như vậy?

Vì đảng Cộng Sản sợ. Họ dư biết chủ nghĩa Mác Lenin Mao lạc hậu, ngớ ngẩn, dở hơi, chẳng ai thèm tin nữa. Nhưng họ vẫn muốn kiểm soát chặt chẽ cái gì chứa trong đầu hơn một tỷ người Trung Hoa.

Vẫn phải chiếm độc quyền thông tin, độc quyền trên báo chí, điện ảnh, truyền hình, v.v... Ðảng Cộng Sản sợ những hiểu biết mới, ý kiến mới, tư tưởng, quan niệm mới; không dám cho xâm nhập vào đầu óc người dân Trung Hoa, đặc biệt là các thanh niên, trí thức.

Trong khi đó, Cộng Sản Trung Quốc vẫn muốn lợi dụng cái tên ông Khổng Tử để gây ảnh hưởng khắp thế giới, một thứ ảnh hưởng bây giờ quen gọi là "Sức Mạnh Mềm". Soft Power là một từ do Giáo Sư Joseph Nye, Ðại Học Havard bày ra để phân biệt với Sức Mạnh Cứng (Hard Power) của một quốc gia, như quân đội, vũ khí, tiền bạc.

Một nước có thể gây ảnh hưởng trên thế giới mà không cần dùng tiền tài hay vũ lực, nếu có các sức mạnh mềm. Người Trung Hoa dịch Soft Power là "Nhuyễn Thực Lực," nhuyễn nghĩa là mềm. Bắc Kinh có chủ ý mở các Viện Khổng Tử, làm một "mũi nhọn" tấn công bằng sức mạnh mềm.

Nhưng đảng Cộng Sản Trung Quốc có thể biến Khổng Tử thành một "chiến sĩ tiền phương" cho cuộc chinh phục thế giới bằng "Sức Mạnh Mềm" hay không? Có một nhà trí thức Trung Hoa đã trả lời là không thể nào được.

Giáo Sư Bàng Trung Anh (Pang Zhongying), Ðại Học Nhân Dân ở Bắc Kinh, nghiên cứu vấn đề "Nhuyễn Thực Lực" từ lâu. Ông đã phân tích khái niệm này để đặt câu hỏi xem nước ông có thể tạo được Sức Mạnh Mềm bằng cách nào. Ông liệt kê các sức mạnh gọi là mềm theo cách trình bày của Joseph Nye.

Có thể kể ra: Hệ thống sản xuất kinh tế; hệ thống giáo dục; rồi đến những kinh nghiệm phát triển về kinh tế, chính trị, văn hóa mà nước khác có thể học được; lại thêm sức lôi cuốn từ các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật; số giải Nobel đã nhận được; các ngôi sao thể thao, văn nghệ được thế giới hâm mộ; và nói chung, uy tín tinh thần khiến người nước khác kính nể; khả năng ảnh hưởng trong các định chế quốc tế; v.v... Không quốc gia nào có được tất cả các sức mạnh kể trên; nước nào càng đạt được nhiều yếu tố thì càng mạnh.

Sau khi liệt kê các tiêu chuẩn của sức mạnh mềm, Giáo Sư Bàng Trung Anh nhận xét nếu nhìn trên các yếu tố tạo thành Nhuyễn Thực Lực thì Trung Quốc hiện nay còn rất nhiều vấn đề, không thể sánh với Mỹ được. Bàng Trung Anh thú nhận trong thế giới bây giờ Trung Quốc chưa có cái gì để làm mẫu cho các nước khác noi theo cả.

Nước Trung Hoa hiện đóng vai Xưởng Máy của Thế Giới (World Plant). Và đóng vai Người Làm Công của Thế giới (World Employed Laborer).

Như vậy chưa đủ. Muốn tạo được Sức Mạnh Mềm, Bàng Trung Anh viết, thì một quốc gia phải tin tưởng vào một số giá trị phổ quát (Universal Values, người Trung Hoa gọi là Phổ Thế Giá Trị); và cùng chia sẻ các giá trị đó với các dân tộc khác.

Tự do tư tưởng, Quyền con người, đó là những giá trị đang được loài người chia sẻ. Nhưng hiện nay, giới lãnh đạo Trung Quốc đều phủ nhận những "Phổ thế Giá trị;" trừ ông Ôn Gia Bảo lâu lâu tỏ ra là thuộc "Phổ thế phái".

Theo Giáo Sư Bàng Trung Anh, chưa ai thấy Sức Mạnh Mềm nào Made in China cả.

Về việc sử dụng hình ảnh Khổng Tử, Bàng Trung Anh nhận thấy khi đem một nhà tư tưởng sống trước đây 2.500 năm ra làm khuôn mẫu, hành động đó chỉ chứng tỏ cảnh thiếu thốn, nghèo nàn. Nước Trung Hoa bây giờ không có được một kiểu mẫu, một thần tượng đương thời nào cho nên mới phải khiêng một ông thánh đời xưa ra trưng bày.

Đừng sợ dân chủ

Bàng Trung Anh nói thẳng: Không nên nghĩ đến việc khai thác Khổng Tử. Nếu Trung Quốc muốn có "Nhuyễn Thực Lực" thì hãy lo phát triển một nền giáo dục phổ cập cho toàn dân; lo bảo vệ đạo đức trong xã hội. Hãy hướng về tương lai, đi tìm các tư tưởng, các giải pháp phù hợp với thế giới trong tương lai đó. Ông nói thẳng: Sức Mạnh Mềm đáng kể nhất thời nay là chế độ dân chủ.

Chúng ta không hy vọng đa số người Trung Hoa có thể đồng ý với Giáo Sư Bàng Trung Anh. Họ vẫn được nhào nặn theo lối nghĩ "zero-sum game," trò chơi "ăn bù thua". Thí dụ, công ty Disney của Mỹ mới khởi công xây dựng một khu giải trí ở Thượng Hải, sẽ đầu tư khoảng bốn tỷ đô la. Tân Hoa Xã loan báo tin này, kèm theo lời bình luận coi khu giải trí này sẽ là "một đấu trường về Sức Mạnh Mềm (Nhuyễn Thực Lực) giữa các dân tộc".

Một blog bên Trung Quốc cũng báo động: "Sức mạnh mềm của Mỹ đang tấn công vào nền văn minh rực rỡ 5,000 năm của Trung Quốc."

Ðây là dấu hiệu của tình trạng thiếu tự tin: Nhìn đâu cũng sợ hãi. Trong một "xã hội mở," người ta không sợ cho dân chúng tiếp xúc và học hỏi những cái mới lạ, thí dụ, học một ngôn ngữ khác.

Người ta cũng sẵn sàng đón nhận những hiểu biết mới, các ý kiến, quan điểm mới, các sinh hoạt nghệ thuật, giải trí mới. Vì biết rằng cuối cùng quốc gia sẽ được lợi nhiều hơn là bị thiệt.

Trên thế giới bây giờ trẻ em thích các trò chơi của Disney cũng như mê phim hoạt họa Nhật Bản, người lớn mê coi phim bộ Ðại Hàn; nam phụ lão ấu đều mê coi đá banh; trẻ con Mỹ cũng hâm mộ Diêu Minh, cầu thủ bóng rổ người Trung Quốc; giới thẩm âm thích nghe Yo Yo Ma hay Lang Lang đàn.

Tại sao không nhìn thấy tất cả những cuộc trao đổi đó là có lợi cho tất cả mọi người? Tại sao nhìn một khu giải trí lại lo lắng nó sẽ thành cái đấu trường trong đó có người ăn phải có người khác thua? Ðúng là thần hồn nát thần tính.

Chỉ riêng cách suy nghĩ đó đã chứng tỏ nước Trung Hoa vẫn chưa có Sức Mạnh Mềm. Một quốc gia có Sức Mạnh Mềm thì trước hết phải rất tự tin. Họ không sợ hãi khi phải gặp gỡ, tiếp xúc, trao đổi, thi đua với các sản phẩm văn hóa, giáo dục, các tin tức, các ý kiến, quan điểm từ các nước khác tới.

Khi ông Hồ Cẩm Ðào còn tưởng tượng ra các "thế lực thù địch" lo chúng sẽ ảnh hưởng trên bộ óc của người Trung Hoa, thì nước ông còn chưa đủ mạnh.

Không những thế, các người lãnh đạo đảng Cộng Sản Trung Quốc cứ lo như vậy tức là họ đang kìm hãm dân Trung Hoa khiến họ không quen suy nghĩ độc lập; còn lâu mới phát triển được sức mạnh mềm.

Ðời xưa những thế hệ các ông Khổng Tử, Lão Tử, truyền tới Mạnh Tử, Trang Tử, Hàn Phi, đã dựng lên cơ sở cho Sức Mạnh Mềm của văn minh Trung Hoa. Họ đã ảnh hưởng tới các nước Á Ðông trong hai ngàn năm.

Ngày nay thế giới đã thay đổi. Loài người đã khám phá ra những giá trị mới trong ba trăm năm gần đây. Giờ đây ai cũng thiết tha với giá trị tự do, với các luật chơi dân chủ; ai cũng tin rằng phẩm giá của từng con người phải được tôn trọng.

Năm 2011 đánh dấu cuộc thức tỉnh của hàng trăm triệu người Ả Rập do giới thanh niên, trí thức dẫn đầu. Nếu thanh niên Trung Hoa vẫn bị bịt tai, che mắt, không được biết đến các giá trị đó, không được chia sẻ và thảo luận với nhau, thì còn lâu Trung Quốc mới tiến được. Chính cái đầu chật hẹp của giới lãnh đạo Cộng Sản Trung Hoa mới nguy hiểm; chính họ làm cho Trung Quốc chậm tiến./.


Ngô Nhân Dụng

Bài viết thể hiện quan điểm riêng và cách hành văn của tác giả Ngô Nhân Dụng. Bản gốc đã được đăng trên trang  Người Việt ở Hoa Kỳ.

2012: Năm mới, những vấn đề cũ

2012: Năm mới, những vấn đề cũ

Nguyễn Hưng Quốc

Tôi đọc khá nhiều bài bình luận tiên đoán tình hình chính trị thế giới năm 2012 của những cây bút bình luận nổi tiếng. Có một điểm chung: hình như không có ai thực sự lạc quan.

Nhìn lại năm 2011, phần lớn đều vui và thừa nhận đó là năm có nhiều biến chuyển bất ngờ và thú vị, đặc biệt, những biến chuyển liên quan đến xu hướng dân chủ hóa. Nhưng từ những thắng lợi ấy, nhìn tới phía trước, người ta chỉ thấy bời bời những lo lắng. Phần lớn đều tiên đoán: trong năm 2012 này, điều thu hút tinh thần và sức lực của mọi người nhất là giải quyết những bài toán nảy sinh trong năm 2011.

Trước hết là bài toán kinh tế. Cuộc khủng hoảng vốn xuất hiện từ năm 2008, thoạt đầu, ngỡ là đã có thể được khắc phục dễ dàng sau khi chính phủ các nước vung tay đổ hàng tỉ đô la ra nâng đỡ các hoạt động sản xuất và tiêu dùng cũng như giải quyết nợ nần của các đại công ty. Nhưng, không. Gượng dậy được một chút, tới đầu năm 2011, kinh tế khắp nơi lại quặt quẹo trở lại. Trầm trọng nhất là ở châu Âu. Trầm trọng hơn hẳn cuộc khủng hoảng đầu tiên năm 2008. Trầm trọng đến độ người ta hoài nghi không phải vấn đề là các nước châu Âu có sớm vượt qua cuộc khủng hoảng hay không mà còn hoài nghi cả sự tồn tại của đồng Euro và khối Cộng đồng Âu châu. Nếu cộng đồng sử dụng đồng euro (Eurozone), bao gồm 17 nước với dân số trên 330 triệu, vốn là nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới và là đối tác lớn nhất của Mỹ, tan rã, kinh tế toàn cầu, đặc biệt kinh tế Mỹ sẽ bị ảnh hưởng ngay tức khắc. Mà kinh tế Mỹ bị suy sụp hơn cái mức như hiện nay, hy vọng tái đắc cử của Tổng thống Barack Obama có lẽ chỉ còn là một con số không.

Thứ hai là bài toán dân chủ. Ở đây có hai khía cạnh.

Một là tiến trình dân chủ hóa ở các nước vừa trải qua cuộc cách mạng lật đổ chế độ độc tài như Tunisia, Ai Cập, Yemen, Libya và có lẽ nên kể luôn cả Iraq. Ở tất cả các nước này, triển vọng và nguy cơ ngang bằng với nhau. Tất cả đều bị xem là đầy bất trắc. Nền dân chủ người dân mới có được còn quá mong manh. Chúng chịu sự tác động của rất nhiều thế lực và nguồn ảnh hưởng khác nhau, trái ngược hẳn nhau. Sự chiến thắng của bất cứ thế lực hay nguồn ảnh hưởng nào cũng có thể làm biến dạng những gì đang có trước mặt.

Hai là tiến trình dân chủ hóa ở những nước đang rục rịch dân chủ hoá. Có ba nơi đang được chú ý nhất: Myanmar, Nga và Syria.

Ở Myanmar, chính phủ quân phiệt Thein Sein có vài dấu hiệu cho thấy sẽ nới lỏng bớt bàn tay sắt của mình sau mấy chục năm bóp nghẹt dân chủ một cách tàn bạo. Ngoại trưởng Mỹ Hillary Rodham Clinton đến viếng nước này vào ngày 30/11/2011 hy vọng sẽ mở đầu cho một giai đoạn lịch sử mới. Bà Aung San Suu Ky, thủ lãnh đối lập, tuyên bố sẽ ra tranh cử Quốc Hội, tham gia vào guồng máy chính trị sau hơn hai thập niên bị tù đày và áp bức. Đó là những chuyện xảy ra vào cuối năm 2011. Trong năm 2012 này, sẽ có gì mới? Không ai biết. Có điều, dù tình hình Myanmar có thế nào đi chăng nữa thì nó cũng không có ảnh hưởng gì mấy với bản đồ chính trị thế giới: Nước này quá nhỏ, quá yếu và quá cô lập.

Tình hình ở Nga cũng khá ngoạn mục. Từ những tháng cuối năm 2011, dân chúng Nga đã bắt đầu đổ xô xuống đường biểu tình chống lại Putin, hiện đang làm Thủ tướng và có lẽ, trong năm 2012, sẽ trở lại làm Tổng thống nhiệm kỳ thứ ba (sau bốn năm gián đoạn theo quy định của Hiến pháp: không được làm tổng thống trên hai nhiệm kỳ liên tiếp). Những cuộc biểu tình ấy, dù tiếp tục, có lẽ cũng sẽ không ảnh hưởng đến chức vụ tổng thống tương lai của Putin. Nhưng chúng sẽ làm cho ông yếu hơn, từ đó, có lẽ sẽ nới tay và chấp nhận một số cải cách theo hướng dân chủ hơn.

Tuy nhiên, tâm điểm của nhóm này chắc chắn là Syria, nơi dân chúng vẫn tiếp tục xuống đường và chính phủ vẫn tiếp tục thẳng tay đàn áp. Vấn đề là: bao giờ thì đến cái điểm tận cùng mà một trong hai bên có thể chịu đựng được? Nếu dân Syria chịu thua, chính phủ Assad vẫn tiếp tục cầm quyền thì dân chúng nhiều quốc gia khác có thể sẽ nản lòng, nhiệt tình đấu tranh cho dân chủ có thể sẽ giảm sút; các chính phủ độc tài khác cũng có thể sẽ quyết liệt hơn khi đối đầu với dân chúng thay vì chịu nhượng bộ quá sớm và quá dễ như ở Tunisia và Ai Cập. Nếu dân Syria thắng và chính phủ Assad sụp đổ, coi như đồng minh cuối cùng của Iran bị biến mất, Iran sẽ bị cô lập hơn. Phản ứng của những kẻ cô lập rất khó lường: hoặc dịu lại hoặc hung hăng hơn. Bất cứ phản ứng nào cũng sẽ ảnh hưởng đến tình hình thế giới.

Thứ ba là bài toán Iran. Hiện nay, dưới mắt Mỹ và Tây phương, có lẽ không có cái gai nào lớn và gây nhức nhối cho bằng Iran. Một nước Iran có bom nguyên tử là điều Mỹ, Tây phương và Trung Đông khó có thể chấp nhận được. Nó sẽ nguy hiểm hơn việc Bắc Hàn có bom nguyên tử nhiều. Có bom nguyên tử trong tay, Bắc Hàn chỉ đe dọa được, may lắm, một nước: Nam Hàn. Để trừng trị Bắc Hàn, thế giới có nhiều cách. Với Iran thì khác. Iran nằm ngay ở trung tâm vùng đất lâu nay được xem là nóng nhất thế giới. Tuy bị cô lập về kinh tế và chính trị, nhưng Iran lại có dây mơ rễ má với vô số nước khác trong khu vực, chủ yếu qua tôn giáo (Hồi giáo) và qua các tổ chức bạo động do Iran tài trợ hoặc trực tiếp huấn luyện đang có mặt và hoạt động ở nhiều nơi, tất cả đều nhắm vào một đích: Israel. Sức mạnh của Iran trở thành một uy hiếp trực tiếp đối với Israel. Mà uy hiếp Israel là uy hiếp Mỹ và Tây Âu, nơi những thế lực ủng hộ Israel cực lớn. Trong suốt năm 2011, chính phủ Israel nhiều lần bắn tiếng sẽ mở cuộc không kích nhắm vào các trung tâm nguyên tử của Iran. Điều này, nếu xảy ra, chưa chắc đã thành công; và ngay cả khi thành công, cũng sẽ tạo ra vô số rủi ro nảy sinh từ các hành động phục thù của Iran sau đó. Nhưng nếu không hành động thì không có cách gì ngăn chận được công việc chế tạo vũ khí nguyên tử của Iran cả. Các cuộc cấm vận kinh tế lâu nay rõ ràng là không có hiệu quả. Iran vẫn có thể tiếp tục chịu đựng thêm vài năm nữa cho đến lúc những quả bom nguyên tử đầu tiên được ra đời. Lúc ấy tình hình sẽ khác hẳn.

Thành ra, trong năm 2012 này, ba vấn đề lớn nhất của thế giới vẫn là: tình hình kinh tế Âu châu, tình hình chính trị ở Trung Đông (kể cả Pakistan và Afghanistan – vốn thuộc Greater Middle East), và cách xử lý âm mưu chế tạo bom nguyên tử của Iran.

Bất cứ sự thay đổi nào trong số ba vấn đề nêu trên cũng đều làm thay đổi diện mạo của thế giới.

Đối với ba vấn đề lớn ấy, kế hoạch Mỹ trở lại châu Á có lẽ chỉ ở giai đoạn xây dựng nền móng. Trung Quốc còn thì giờ để gia tăng thanh thế. Nhưng có lẽ họ cũng sẽ không làm điều gì quá đáng trong năm nay, năm diễn ra kỳ đại hội đảng lần thứ 18. Trước đại hội: không ai muốn nhận lãnh trách nhiệm ra các quyết định có thể có rủi ro; sau đại hội: giới lãnh đạo mới cần có thời gian để củng cố quyền lực và tranh thủ bạn bè trên thế giới.

Tình hình thế giới và Trung Quốc như thế thì tình hình Việt Nam có lẽ cũng sẽ không có gì đặc biệt. Trung Quốc sẽ tiếp tục uy hiếp. Chính quyền Việt Nam tiếp tục nín nhịn. Giới trí thức Việt Nam tiếp tục phê phán. An ninh mạng tiếp tục dựng tường lửa và tung tin tặc đi đánh phá.

Cứ thế, cho đến hết năm 2012.

Xin nói thêm, thay cho phần kết luận: Tất cả những tiên đoán trên đều có thể sai. Vào đầu năm 2011, không ai có thể tiên đoán Gadhafi sẽ bị bắn chết và Hosni Mubarak bị buộc từ chức và hiện đang bị lôi ra tòa, không chừng sẽ bị treo cổ./.

Nguyễn Hưng Quốc

http://www.voanews.com/vietnamese/blogs/quoc/nam-moi-van-de-cu-01-10-2012-137030313.html
* Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.

2012: Năm của bất an và bất ổn

2012: Năm của bất an và bất ổn

Nguyễn Hưng Quốc

Năm 2011 là năm của những khó khăn nhưng đồng thời cũng là năm của những thắng lợi. Khó khăn về kinh tế với cuộc khủng hoảng tài chính vẫn còn nặng nề ở Mỹ và nghiêm trọng ở châu Âu. Thắng lợi về chính trị cho phe dân chủ với sự sụp đổ của hàng loạt các chế độ độc tài ở Tunisia, Ai Cập, Yemen và Libya cùng với sự lung lay của một số chế độ chuyên chế khác.

Khó khăn thì người ta đã ít nhiều biết trước. Bởi cuộc khủng hoảng kinh tế đã xuất hiện từ năm 2008 và trong ngần ấy năm chưa hề có dấu hiệu phục hồi, hoặc nếu có, chỉ có một cách yếu ớt, chưa đủ cho một hy vọng. Nhưng thắng lợi thì hoàn toàn bất ngờ. Trước tháng 1 năm 2011, không ai, kể cả giới lãnh đạo và các chuyên gia tình báo cao cấp nhất của Mỹ và châu Âu, có thể tưởng tượng được là cách mạng sẽ bùng nổ ở Bắc Phi và Trung Đông. Không những bùng nổ mà còn thành công một cách vang dội.

Tuy nhiên, sau khi thành công bước đầu, hiện nay người ta lại hoang mang trước các diễn tiến phức tạp của thời kỳ hậu-cách mạng ở các nước ấy. Dấu hiệu lạc quan cũng nhiều mà mầm mống bất trắc cũng lắm. Ai Cập đang trong giai đoạn chuyển tiếp từ chế độ độc tài sang chế độ đại biểu. Họ đã tổ chức tổng tuyển cử.
Nhưng phần lớn quyền lực lại lọt vào tay của các đảng phái Hồi giáo, trong đó có những thành phần khá cực đoan và nằm ngoài tầm ảnh hưởng của phương Tây. Tunisia cũng đã có bầu cử và chính quyền cũng lại lọt vào tay Hồi giáo, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Hamadi Jebeli, người được xem là khá ôn hòa, tuy nhiên, một số phát biểu của ông đã gây hoài nghi về một âm mưu muốn biến Tunisia thành một quốc gia Hồi giáo hơn là một nhà nước thế quyền dân chủ. Chính vì thế, giới quan sát không thể không phập phồng lo lắng. Tình hình Libya cũng vậy. Sau cái chết của Gaddafi, các lực lượng nổi dậy, vốn thuộc nhiều phe phái khác nhau, trong đó có nhiều phe theo Hồi giáo cực đoan, còn rất phân tán và không ngừng xung đột với nhau.

Nói một cách tóm tắt, con đường dân chủ hóa của các nước vừa hoàn tất cuộc cách mạng lật đổ chế độ độc tài còn rất gay go và đối diện với vô số nguy cơ. Hai nguy cơ lớn nhất là: một, các thành phần cực đoan sẽ giành hết quyền lực và dần dần biến nước họ thành một nhà nước độc tài mới, dựa trên thần luật chứ không phải pháp luật; và hai, họ sẽ xa dần các nước dân chủ Tây phương để hoặc theo hẳn hoặc chịu ảnh hưởng của một số quốc gia Hồi giáo cực đoan, trong đó đáng kể nhất dĩ nhiên là Iran. Trước hai nguy cơ ấy, khả năng đối phó của Tây phương không nhiều. Thứ nhất, mọi sự chọn lựa đều tùy thuộc vào dân chúng địa phương; mà phần lớn dân chúng lại là Hồi giáo (Ví dụ, ở Ai Cập là 94%; ở Tunisia là 99%; ở Libya là 97%; ở Yemen là 99%). Thứ hai, khả năng thâm nhập và gây ảnh hưởng của các chính phủ Tây phương vào các đảng phái chính trị mới nổi lên sau thời cách mạng chỉ mới manh nha và còn rất yếu. Do đó, người ta không thể chi phối họ, thậm chí, cũng không biết rõ các toan tính chiến lược của họ.

Ngoài các nước vừa kể, tình hình chính trị của nhiều nước khác vẫn chứa đầy bất an và bất trắc. Ở Afghanistan, mặc dù Osama bin Ladin đã bị giết chết, lực lượng Taliban vẫn ngày càng lớn mạnh và để có thể rút quân, có rất nhiều khả năng Mỹ phải thỏa hiệp với họ. Ở Pakistan, quan hệ với Mỹ ngày càng căng thẳng, các lực lượng phản dân chủ và chống Tây phương càng lúc càng mạnh. Ở Triều Tiên, sau cái chết của Kim Chính Nhật, chế độ mới của con trai ông, Kim Chính Vân, chưa tới 30 tuổi, không biết sẽ đi về đâu. Ở Nga, Putin đang mưu toan giành lại chiếc ghế tổng thống lần thứ ba và có lẽ ông sẽ được toại nguyện. Nhưng chắc chắn là sẽ gây nên những làn sóng bất mãn và chống đối rộng lớn trong cả nước. Chỉ có điều người ta không biết là mức độ rộng lớn ấy sẽ như thế nào và cuối cùng, sẽ dẫn đến hậu quả gì.

Ở Iraq, chiến tranh, đối với Mỹ, đã chấm dứt; nhưng với người dân Iraq, vẫn còn tiếp tục. Máu vẫn đổ. Và rủi ro vẫn còn rất lớn.

Tuy nhiên, hai điểm nóng nhất của thế giới trong năm 2012 có lẽ là Syria và Iran.

Ở Syria, dân chúng vẫn tiếp tục xuống đường và chính phủ vẫn tiếp tục xả súng vào đám đông. Theo ước lượng của Liên Hiệp Quốc, từ tháng 3 năm 2011 cho đến nay, đã có ít nhất 5000 người dân bị giết chết. Hầu như cả thế giới đều lên án, kể cả Liên hiệp các nước Ả Rập, nhưng chính phủ Bashar al- Assad vẫn khăng khăng bám víu quyền lực và thẳng tay đàn áp dân chúng. Người ta tin là sắp tới Liên hiệp các nước Ả Rập sẽ đưa vấn đề ra trước Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên, ngoài các biện pháp cấm vận thông thường, chúng ta không biết Liên Hiệp Quốc sẽ đi xa đến mức độ nào trong việc trừng phạt Assad. Có lẽ khả năng can thiệp quân sự như đối với Libya sẽ không xảy ra. Trừ phi mọi người có thái độ cương quyết hơn đối với Iran. Xin lưu ý: hiện nay Syria hầu như là đồng minh thân cận duy nhất của Iran. Chắc chắn Iran sẽ bảo vệ Syria đến cùng nếu không muốn bị cô lập và khống chế.

Nhưng Iran, cho đến nay, chưa có dấu hiệu nào nhượng bộ Tây phương. Họ vẫn tiếp tục theo đuổi kế hoạch chế tạo vũ khí hạt nhân. Vẫn tiến hành các cuộc thử nghiệm hỏa tiễn. Và hiện đang đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz, nơi có khoảng 20% số lượng dầu xuất cảng từ Trung Đông ra thị trường thế giới. Nếu kế hoạch này được thực hiện, Tây phương sẽ không thể khoanh tay đứng nhìn. Nga và Trung Quốc cũng sẽ bị buộc phải có thái độ dứt khoát thay vì chỉ ậm ờ làm vui lòng Iran để thỏa mãn một số ý đồ kinh tế và chính trị riêng của họ.

Tuy nhiên, ngay cả khi Iran không đóng cửa eo biển Hormuz thì nơi đây vẫn cứ là một lò lửa của thế giới. Trừ Nga và Trung Quốc, hầu như không có quốc gia nào có thể chấp nhận một Iran có vũ khí hạt nhân, đặc biệt Mỹ, Israel và các quốc gia Ả Rập thân Tây phương ở Trung Đông. Với mọi người, đó là một sự đe dọa trực tiếp và cực kỳ nghiêm trọng. Trong suốt năm 2011, Israel nhiều lần lên tiếng sẽ mở cuộc tấn công vào các cơ sở chế tạo vũ khí hạt nhân của Iran. Không ai chắc kết quả của một cuộc tấn công như thế sẽ ra sao. Nhưng mọi người đều biết những hậu quả và ảnh hưởng dây chuyền của nó thì sẽ không thể lường được.

Cuối cùng, những bất trắc và bất an còn được thấy từ sự lớn mạnh của Trung Quốc và cách hành xử của họ ở vùng biển trong quan hệ với các nước trong khu vực, đặc biệt, Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và Việt Nam.

Tất cả những yếu tố vừa kể làm cho năm 2012 khó có thể là một năm bình yên được.

Đó là chúng ta chưa kể đến tình hình kinh tế. Vẫn mù mù mịt mịt.


Nguyễn Hưng Quốc

http://www.voanews.com/vietnamese/blogs/quoc/2012-nam-cua-bat-on-01-05-2012-136753893.html

Blog của Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc là blog cá nhân. Các bài viết trên blog được đăng tải với sự đồng ý của Ðài VOA nhưng không phản ánh quan điểm hay lập trường của Chính phủ Hoa Kỳ.

Không thể sống chung với độc quyền

Không thể sống chung với độc quyền

Văn Quang

Cái "Tết Tây" vừa qua, cái "Tết Ta" đang tới. Khung cảnh những đường phố lớn ở VN thật nhộn nhịp với đèn hoa tưng bừng, với những "Hội Hoa Xuân", với những đại siêu thị đại hạ giá, hàng đoàn người lũ lượt, chen chúc nhau chờ mua hàng xịn, hàng rẻ. Từ cổng chợ đến các hàng quán vỉa hè cũng bày bán đủ mặt hàng tết, xanh đỏ, hoa hòe hoa sói trông thật vui mắt. Nhìn cái khung cảnh "thanh bình hoan lạc" ấy, ai cũng cho rằng người VN đang hưởng một mùa xuân no đủ, hạnh phúc và chúng ta cũng mong như thế.

                                             

                                                              Mứt không có dán nhãn mác tràn lan tại chợ Bình Tây

Nhưng thật ra đó chỉ là cái bề ngoài. Nếu đọc tin ở các tờ báo trong nước thì hầu như tất cái xanh đỏ ấy toàn là "nhiễm độc nặng", ăn vào sinh bệnh và có thể "ra đi" ngay. Mời bạn đọc qua mấy hàng tin sẽ thấy ngay sự "rùng rợn" như thế nào.

"Đậm đặc" phụ gia độc trong thực phẩm 

Kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh các mặt hàng thực phẩm phục vụ Tết Nhâm Thìn, thanh tra Sở Y tế TP.HCM cho biết có đến hơn 61% cơ sở vi phạm. Đây là các cơ sở sản xuất các loại mặt hàng mứt, lạp xưởng, hạt dưa, rau câu.

 

Trong đó, 9 trong 21 mẫu thực phẩm được thanh tra kiểm nghiệm có các phụ gia, hóa chất không được phép sử dụng trong sản xuất thực phẩm. Cụ thể: 4 mẫu mứt có chứa chất tẩy trắng công nghiệp; 4 mẫu chả có chứa hàn the và 1 mẫu rau câu chứa đường hóa học.

 

                

                Trái cây làm mứt được một cơ sở sản xuất ngâm trong                 Phụ gia, hóa chất công nghiệp và thực phẩm được 

                những thùng dung dịch phụ gia lớn để tẩy trắng                             bày bán lẫn lộn tại chợ Kim Biên

Rồi đến thực phẩm còn nhiễm độc nặng hơn như "phụ gia + mỡ thối = lạp xưởng"

                                                         

                                     Nhiều thùng mỡ bốc mùi hôi thối được chất cao hơn đầu người. Nhân viên dùng phẩm màu

                                     và phụ gia để "tẩy" mùi hôi và tạo màu cho lạp xưởng.

Theo thông tin từ Cảnh sát môi trường TP.HCM, từ đầu tháng 12.2011 đến nay, lực lượng này đã tập trung kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) Tết.

100% cơ sở được kiểm tra đều vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩn

"Rùng rợn" nhất là "công nghệ" sản xuất lạp xưởng theo công thức: phụ gia + mỡ thối = lạp xưởng. Kiểm nghiệm ATVSTP các tỉnh phía nam của Viện Vệ sinh y tế công cộng TP.Sài Gòn, cho kết quả: Hơn 58,6% các mẫu thịt và sản phẩm từ thịt được kiểm nghiệm không đạt chỉ tiêu ATVSTP.

 

                                              

                                             Lạp xưởng thành phẩm được vứt bê bối trên nền gạch, đường đi sát nhà vệ sinh,

                                             nhân viên dùng phẩm màu và phụ gia để tạo màu và làm mất mùi hôi cho lạp xưởng...

 

Trong đó, tại TP.Sài Gòn, gần 89% mẫu thịt heo được kiểm nghiệm có chứa vi khuẩn E.coli (loại vi khuẩn gây bệnh cơ hội và là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tiêu chảy) và tụ cầu vàng S.aureus (gây nhiễm khuẩn); 83,3% mẫu chà bông có chứa vi khuẩn E.coli, đường hóa học cyclamate.

 

Tại Long An, Tây Ninh, Tiền Giang, Cần Thơ, Bến Tre: 100% các mẫu thịt heo được kiểm nghiệm đều phát hiện vi khuẩn E.coli và tụ cầu vàng S.aureus.

 

                                       

                           Nhân viên thú y H.Bình Chánh (TP. Sài Gòn) bắt quả tang lò giết mổ "chui" sử dụng nguồn heo bệnh.

 

Một số thực phẩm chế biến phục vụ cho Tết tại TP Sài Gòn: 80% mẫu lạp xưởng sử dụng phẩm màu vượt mức cho phép, nhiễm độc chì và các chỉ tiêu vi sinh khác; 76,67% mẫu xúc xích thanh trùng, jambon có vi khuẩn E.coli, S.aureus, chì; 20/21 (95,24%) mẫu chả lụa chứa hàn the, chì và một số phụ gia vượt chỉ tiêu cho phép của Bộ Y tế…

 

Gần 61% sản phẩm bia, rượu được kiểm nghiệm có hàm lượng aldehyde, mentanol, ethanol, độ a-xít vượt quá quy định.

 

Hơn 91% mẫu rau được kiểm nghiệm bị phát hiện có chất tẩy trắng, vi khuẩn E.coli, natri benzoate…

 

Đó mới chỉ là sơ lược những báo động đỏ, còn nhiều những hàng tin như vậy về đủ mọi loại thực phẩm có chứa đủ lọai chất độc mà người ta có thể mua được dễ dàng ở các cửa hàng bán hóa chất tại các chợ. Chỉ cần lướt qua mấy hàng tin này, dân Sài Gòn… hết muốn ăn Tết. Ăn Tết là ăn chất độc, chưa biết vào bệnh viện hay ra nghĩa địa lúc nào!

 

Vài hàng để bạn đọc thông cảm với dân Sài Gòn, nhưng chuyện đáng nói nhất là chuyện tăng giá điện với những lo ngại của người dân.

 

Tăng giá điện, cú "đánh úp" lên đầu dân

Không thể hiều nổi tại sao, đùng một cái, ngày 20-12 vừa qua, ông "nhà đèn" đột ngột tăng giá điện lên 5%. Trong khi chính phủ vẫn "kiên quyết kiềm chế lạm phát" và "bình ổn giá cả thị trường". Cú tăng giá điện tất nhiên  sẽ gây không ít khó khăn cho quyết tâm của chính phủ VN. Một đằng nói "kiềm chế", một anh "phá bĩnh" cứ tăng giá. Thế thì làm sao cầm cương được con ngựa bất kham đúng vào thời kỳ "nhạy cảm" nhất trong năm? Sao không thể để sau Tết, các mặt hàng có thể sẽ xuống giá, lúc đó hãy nói chuyện tăng giá điện. Các ông điện lực sợ cái gì mà vội vàng tăng giá đúng vào lúc người dân không ngờ nhất?

 

Như thế, đúng nghĩa đó là "cú đánh úp" ngoạn mục nhất. Người dân trắng mắt ra nhìn. Ngay lập tức, ngày hôm sau các mặt hàng từ lòng chợ đến đường phố có lý do chính đáng để tăng giá vô tội vạ. "Bác không thấy giá điện tăng đó sao, hàng chúng tôi cũng phải tăng chứ không lỗ vốn à". Và cứ thế cú đánh úp này, theo đúng sách vở "du kích chiến" mang lại chiến thắng vẻ vang cho các "ông ta nhà đèn". Một cuộc chiến hoàn toàn không cân sức giữa người dân và ông độc quyền. Dân có muốn phản kháng, có muốn nêu ý kiến cũng chẳng được. Ý kiến thì được cái gì và với ai đây?

 

Trước những lo ngại và bất bình của người dân, chỉ trong 2 ngày, chiều 22-12 đã có hơn 2.700 câu hỏi gửi đến một tờ báo điện tử "phỏng vấn" những quan chức có trách nhiệm. Có 4 ông thuộc Tổng Cty Điện Lực trả lời trực tuyến, đó là các ông  Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực VN - Đinh Quang Tri, Cục trưởng Cục Quản lý Giá - Nguyễn Tiến Thỏa, và Phó cục trưởng Cục Điều tiết Điện lực, Đinh Thế Phúc. Không thấy ông nào của Bộ Công Thương hay của VP Chính Phủ. Những câu hỏi khá gay gắt. Xem ra câu trả lời vẫn chỉ là những "bài ca" cũ như báo chí VN đã giúp phần phổ biến từ trước như sự "lỗ lã của ngành điện" và mức tăng "không đáng kể", lẽ ra phải tăng 11% kia đấy, và "không gây ảnh hưởng cho những gia đình nghèo…".

 

Những câu trả lời thiếu thuyết phục và làm lộ lý do gấp rút tăng giá điện

Hãy cứ lấy thí dụ như người dân nghèo sẽ "thắt lưng, buộc cái bụng đói", chỉ sử dụng điện trong phạm vi không phải trả thêm xu nào, nhưng điện tác động lên giá cả, con cá lá rau đều tăng giá, nguồn nước tưới cũng phải dùng điện vậy người dân nghèo có chịu ảnh hưởng không? Tất nhiên ai cũng "lãnh cái búa" cả, các ông điện lực không thể không  biết đến vấn đề hết sức giản dị này. Vây mà trả lời "không ảnh hưởng" thì làm sao người dân "tâm phục, khẩu phục" được!

 

Câu hỏi của chị Trần Thị Thanh Thúy ở An Giang làm lộ lý do tăng giá điện gấp rút vào ngày 20-12-2011. Chị Thanh Thủy hỏi:

- Giá điện tăng không quá 5% thì không cần phải báo cáo, vậy liệu 3 tháng sau giá điện có tăng lên nữa không?

- Ông Đinh Quang Tri trả lời: "Tôi biết bạn rất quan tâm nhưng tại thời điểm này, chưa thể khẳng định được có tăng giá hay không sau 3 tháng nữa. Điều đó phụ thuộc vào sự biến động của các thông số đầu vào cơ bản (giá nhiên liệu, tỷ giá, cơ cấu sản lượng điện phát) và điều kiện của kinh tế xã hội tại thời điểm đó. Từ giờ đến hết năm, sẽ không có đợt tăng giá điện nữa. Vì theo Quyết định 24 và Thông tư 31 thì mỗi đợt tăng giá điện cách nhau tối thiểu 3 tháng".

 

Câu trả lời cho chúng ta niềm "vui to lớn" là từ nay đến cuối năm, tức là đến cuối năm 2011, chỉ còn 8 ngày nữa sẽ không tăng giá điện. Nhưng đến năm 2012 thì khác, nó còn "tùy thuộc" vào các vấn đề phức tạp và mơ hồ như ông Tri vừa trả lời. Nó hàm chứa một ý nghĩa rất… sâu sắc rằng có thể giá điện sẽ tăng, cứ 3 tháng một lần. Sang đến năm 2012, còn những 4 cái 3 tháng nữa đấy bà con ơi! Vì thế tăng giá điện vào dịp cuối năm 2011, là thượng sách!

 

Theo ông Đinh Quang Tri, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện Lực VN cho biết, do mục tiêu kiềm chế lạm phát, Chính phủ chỉ cho phép tăng ở mức thấp nhất là 5%. Với mức tăng này, EVN chỉ thu thêm được khoảng 6.000 tỷ đồng, theo ông Tri, đây là một con số rất khiêm tốn và chưa thể bù được khoản lỗ 10.000 tỷ đồng. Vậy là dân còn mệt dài dài.

 

Cơ chế thị trường và nạn độc quyền không thể sống chung

Không thể phủ nhận quyết tâm và khó khăn của chính phủ VN trong công cuộc "kiềm chế lạm phát" và " bình ổn giá cả thị trường" trong thời gian vừa qua. Thậm chí đôi khi phải dùng đến những biện pháp hành chính khá cứng rắn như biện pháp đối với lãi suất ngân hàng… Và người dân nào cũng mong mỏi cho những mục tiêu đó thành công. Bởi đó là cuộc sống thiết thực của hơn 80 triệu dân. Quyết tâm và những biện pháp đã và đang áp dụng đã ít nhiều mang lại kết quả đáng khích lệ. Thị trường không xáo trộn quá nhiều như người ta lo sợ, ngân hàng nhỏ không vỡ nợ bởi được "bao bọc" bởi các ngân hàng lớn. Tuy cũng có vài nơi, người dân có vài chục tỷ gửi ngân hàng, đến lúc rút tiền ra, ngân hàng không đủ vốn phải xin khất, nhưng rồi cũng giải quyết được trong một thời hạn ngắn. Bởi các "ông lớn" ngân hàng thừa biết rằng nếu để một ngân hàng "bể" thì mình cũng "bể" theo một sớm một chiều thôi. Đây là vấn đề thuộc phạm vi tài chánh, chúng ta sẽ bàn đến vào một kỳ khác.

 

Trở lại chuyện giá điện tăng và trước mắt là sẽ tăng theo "cơ chế thị trường". Như thế có nghĩa là người cung cấp là bên bán điện, người dân là người tiêu dùng, cái cán cân ấy phải cân bằng với lợi ích của cả đôi bên. Chính phủ không tham dự vào sự "mua bán" này, có nghĩa thực tế là chính phủ không thể cứ bù lỗ cho ngành điện mãi được. Đây cũng là điều hợp lý. Tuy nhiên, nếu là cơ chế thị trường thì phải có cạnh tranh, nếu để một anh độc quyền thì không còn là cơ chế thị trường nữa. Anh độc quyền sẽ "bóp chết" anh tiêu dùng. Vậy câu hỏi đặt ra là bao giờ ngành điện mới có cạnh tranh? Nếu người tiêu dùng không đồng thuận với dịch vụ cung cấp thì kiếm đâu ra chỗ thay thế?

 

Nhớ lại khi ngành viễn thông còn độc quyền, muốn gắn cái điện thoại phải chạy chọt cửa trước cửa sau, mất cả chục triệu đồng mới có được cái a lô. Đến khi thế độc quyền bị phá, các hãng Vinaphone, Mobiphone rồi Viettel, S Phone… ra đời, khách hàng lại là thượng đế, tha hồ lựa chọn với giá rẻ, đến ngay anh phu đổ rác cũng có cái a lô bên mình.

Nhưng ngành điện thì khác. Công cuộc đầu tư vào ngành này không giản dị như viễn thông. Nó sẽ mất một thời gian dài với số vốn khổng lồ. Người dân vẫn chưa thấy hy vọng nào trong một ngày gần đây cái thế độc quyền của ngành điện sẽ bị phá vỡ. Họ sẵn sàng chấp nhận sự công bằng trong kinh doanh và trả tiền điện một cách trung thực. Nhưng là bao giờ? Vẫn còn là một câu hỏi chưa được trả lời. Trong thời gian đó thì cơ chế thị trường vẫn phải sống chung với nạn độc quyền.

Hai doanh nghiệp lớn nhất VN còn độc quyền 

Hiện nay ở VN có hai doanh nghiệp lớn nhất, giữ vai trò chi phối trong 2 mặt hàng thiết yếu với cả nền kinh tế và mỗi người dân là điện và xăng dầu đã khiến dư luận nhiều phen bất bình. Một tờ báo đã viết:

 

Ông "nhà đèn" tăng giá trong khi vẫn còn dư địa để chưa tăng hoặc tăng ít hơn như Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra trong kết quả kiểm toán báo cáo tài chính của EVN (Tổng công ty Điện Lực) năm 2010. EVN than lỗ để tăng giá điện trong khi vẫn trả lương cao với mức lương bình quân lên tới 13,7 triệu đồng/1tháng/1người cho quan chức, nhân viên tại công ty mẹ.

Không tăng giá như EVN nhưng kết quả kiểm tra hoạt động kinh doanh của Petrolimex (Tổng Công ty Xăng Dầu VN) công bố cùng ngày 19-12 cũng khiến dư luận thấy khó hiểu về cung cách kinh doanh của doanh nghiệp này cùng 3 doanh nghiệp lớn kinh doanh xăng dầu khác. Cũng từng than lỗ để "cự nự" với Bộ Tài chính về việc buộc phải giảm giá xăng 500 đồng/lít xăng ngày 26-8 vừa qua song Petrolimex vẫn phóng tay trả thù lao cho đại lý cao hơn quy định của Nhà nước.

Và cho dù "hào phóng" bất thường như vậy thì doanh nghiệp này vẫn lãi lớn, tới cả trăm tỉ đồng trong thời gian chưa đầy 2 tháng (từ ngày 1-7 đến ngày 26-8), chứ không hề lỗ như từng than…

Vậy thì chờ gì nữa mà không phá cái thế độc quyền này để nền kinh tế và người dân cùng được nhờ".

Lúc này người dân chỉ còn biết răm rắp tuân theo sự lên giá xuống giá của các ông độc  quyền. Làm thế nào hơn? Không có cái alô vẫn sống được, chứ không xăng không điện làm sao mà sống? Tôi xin kể lại một câu chuyện khóc dở mếu mếu dở, thật 100/100 đã từng xảy ra.

Cú dằn mặt của ông nhà đèn Kiến An
Bà Trần Thị Sinh Duyên, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần "May Hai" ở Hải Phòng, cho biết việc cắt điện đã ám ảnh bà đến nỗi hàng ngày, cứ mở mắt ra đã phải lo bị cắt điện. Lịch cắt điện bắt đầu dày đặc từ đầu tháng 7 với tần suất 2 ngày cắt một lần, thời gian cắt điện kéo dài cả ngày. Hậu quả là đơn hàng bị vỡ liên tục vì lịch giao hàng được thực hiện mỗi tuần một lần.

Ngày 17-7-2008, bà Duyên cử nhân viên đến Điện lực Kiến An (Hải Phòng) đề nghị được thông báo trước về lịch cắt điện để tổ chức sản xuất cho phù hợp thì bị từ chối, với lý do cắt điện bất khả kháng, không thể thông báo trước. Khi đặt vấn đề mềm mỏng hơn là sau mỗi lần cắt điện bất ngờ (ở đây còn thích xài chữ nghĩa gọi là đột xuất), xin sở Điện lực Kiến An xác nhận bằng văn bản về thời gian cắt điện để doanh nghiệp làm căn cứ đàm phán lại về thời gian giao hàng với đối tác. Không ngờ "ông điện" nổi giận. Một nhân viên nói luôn "Muốn được thông báo sẽ thông báo. Hôm nay cũng là ngày cắt điện đấy". Nói rồi, "ông điện" lập tức cho người xuống cúp cầu dao nguồn điện Cty May Hai của bà Duyên.

Cho biết thế nào là lễ phép với quan nhà đèn
Thế là nhà may tối om, công nhân ngồi chơi xơi nước, ăn lương theo sản phẩm thì đói là cái chắc. Chủ nhà may méo mặt, lại tính đến chuyện đền bù cho đối tác vì chậm giao hàng, chưa biết số tiền sẽ lên đến bao nhiêu chỉ vì sự "ra oai" của ông nhà đèn. Có thể "diễn dịch" nôm na ra rằng: "Cắt đấy, làm gì nào! Cho biết thế nào là lễ phép với quan nhà đèn".

Công nhân nhìn ra toàn khu vực của nhà may này không nhà nào bị cắt điện, điện sinh hoạt của khu vực dân cư gần đó vẫn không bị cắt thì không có lý do gì để cắt điện sản xuất. Lý do duy nhất chỉ là sự bực mình của ông nhà đèn, dám hạch hỏi "quan nha" về việc công, quan muốn cắt lúc nào thì cắt, chứ việc gì phải trình báo với ai?". Anh công nhân than thở: "Đúng là… mó dế ngựa". 

Từ câu chuyện này và từ năm 2008 đến nay, bạn đọc thử hình dung ra nếu cứ sống chung với độc quyền thì cơ chế thị trường sẽ mang lại tác dụng gì?

Văn Quang – 7-1-2012